De invloed van trauma op ons welzijn kan groot zijn. In de ggz komt steeds meer aandacht voor hoe trauma onze gezondheid, gedachten, relaties en gedragingen beïnvloedt. Trauma-geïnformeerde zorg -ook wel traumasensitief werken- houdt rekening met de impact van trauma.
Een belangrijk punt van kritiek is dat BPS veel overeenkomsten vertoont met andere aandoeningen, zoals een bipolaire stoornis of ADHD. Daardoor is het de vraag of BPS wel als een afzonderlijke stoornis kan worden beschouwd.
Bovendien kunnen kenmerken die met BPS worden geassocieerd, zoals emotionele instabiliteit en relationele problemen, ook begrijpelijke reacties zijn op ingrijpende levenservaringen. Denk aan trauma, mishandeling of sociale achterstand. Onderzoek laat zien dat mensen met een BPS-diagnose veel vaker ervaringen van kindermishandeling, seksueel misbruik of andere ingrijpende tegenslagen rapporteren dan de algemene bevolking.
Een diagnose die stigma in de hand kan werken
Misschien wel het belangrijkste bezwaar betreft het stigma en de discriminatie die met de classificatie gepaard kunnen gaan. Dat stigma is ook gendergerelateerd: het zijn voornamelijk vrouwen die de diagnose BPS krijgen. Volgens critici bestaat het risico dat emotionele reacties en gedrag van vrouwen eerder als tekenen van een psychische stoornis worden geïnterpreteerd.
Cliënten met een BPS-diagnose geven regelmatig aan dat ze zich niet serieus genomen voelen door zorgverleners. Ze ervaren dat ze als lastig worden gezien of dat hun gevoelens en ervaringen worden afgewezen. Het label kan daarmee bijdragen aan hertraumatisering, dwangbehandeling en het onthouden van passende zorg.
Van classificeren naar begrijpen
De auteurs pleiten voor een andere benadering van mensen die psychisch lijden. Een benadering waarin traumasensitief werken, aandacht voor sociale omstandigheden en respect voor de autonomie van cliënten centraal staan.
In plaats van gedrag uitsluitend te bekijken als symptoom van een stoornis, zou de zorg zich meer moeten richten op het begrijpen van de achterliggende ervaringen en omstandigheden. Dat vraagt om compassie, zelfbeschikking en gelijkwaardigheid, in plaats van wantrouwen, controle en gehoorzaamheid.
Wat betekent dit voor jouw werk?
De kritiek op BPS nodigt uit om kritisch te kijken naar de invloed van een diagnose op je eigen houding en handelen.
- Kijk verder dan het label. Welke ervaringen en omstandigheden kunnen het gedrag of de emoties van een cliënt helpen verklaren?
- Wees je bewust van vooroordelen. Heeft de diagnose invloed op je verwachtingen van een cliënt of op de manier waarop je diens gedrag interpreteert?
- Neem ervaringen serieus. Luister naar wat iemand heeft meegemaakt en welke betekenis diegene daar zelf aan geeft.
- Geef ruimte aan zelfbeschikking. Betrek cliënten bij beslissingen over hun behandeling en ondersteuning, ook wanneer hun wensen afwijken van jouw professionele inschatting.
Om mee te nemen
Een diagnose kan helpen om klachten te begrijpen, maar mag het zicht op de mens erachter niet belemmeren. De kritiek op BPS herinnert ons eraan hoe belangrijk het is om niet alleen te vragen wat er met iemand aan de hand is, maar ook wat iemand heeft meegemaakt en wat diegene nodig heeft.
Bron: Cobbaert, L., Maloney, E., Harding, K., & James, S. (2026). Dismantling the diagnostic construct of borderline personality disorder: A critical discourse analysis. International Journal of Mental Health Nursing, 35(2)
