Het gist, schift en broeit in de geestelijke gezondheidszorg. De zienswijze dat psychiatrische aandoeningen vooral hersenstoornissen zijn wordt meer en meer betwist.
Wat we ‘normaal’ vinden, is vaak gebaseerd op statistische gegevens, bijvoorbeeld: een BMI van 20 is normaal (gezond), iemand met een BMI van 30 heeft obesitas.
In de psychologie is het een probleem dat veel statistische gegevens vooral gebaseerd zijn op een klein deel van de wereldbevolking.
WEIRD
Deze groep mensen staat bekend onder de afkorting WEIRD:
-
Western (Westers)
-
Educated (hoog opgeleid)
-
Industrialized (geïndustrialiseerd)
-
Rich (rijk)
-
Democratic (democratisch)
Deze groep mensen vormen samen minder dan 12% van de wereldbevolking, maar toch wordt deze groep voornamelijk gebruikt in psychologische studies. 96% van de (meestal witte, mannelijke) proefpersonen in psychologische studies en 80% in medische studies komt uit deze groep. Het is dus goed om te beseffen dat onderzoek in deze kleine groep mensen beïnvloedt wat ‘normaal’ is in de psychologie.
Zeven criteria
De psychologen Rosenhan en Seligman bedachten zeven criteria die kunnen helpen bepalen of gedrag afwijkend is. Het hebben van één van deze kenmerken zegt niet veel, maar als iemand aan meerde kenmerken voldoet, wordt gedrag sneller als ‘abnormaal’ gezien. Dit zijn de zeven kenmerken:
1. Persoonlijk lijden
Lijden is niet altijd abnormaal – verdriet na een verlies is heel normaal – maar in de geestelijke gezondheidszorg lijden de meeste mensen onder hun klachten. Bijvoorbeeld: Iemand voelt zich extreem angstig en denkt dat een zorgverlener hem probeert te vergiftigen in het restaurant van de instelling.
2. Disfunctioneren
Het gedrag belemmert het dagelijks functioneren. Bijvoorbeeld: Iemand is bang om raar gevonden te worden, vermijdt sociale contacten, terwijl hij eigenlijk vrienden wil maken.
3. Irrationeel of onbegrijpelijk gedrag
Gedrag dat voor anderen geen logica lijkt te hebben. Bijvoorbeeld: Iemand poetst z'n huis elke dag urenlang. Gebeurt dat niet, dan. ontstaat er onrust en angst.
4. Onvoorspelbaarheid en controleverlies
In bepaalde situaties wordt de controle over zichzelf verloren. Bijvoorbeeld: Iemand die ineens begint te schreeuwen in een drukke winkelstraat of in een plantenbak plast in een kantoorgebouw.
5. Opvallend en afwijkend gedrag
Gedrag dat sterk afwijkt van wat we gewend zijn. Bijvoorbeeld: Iemand begint op een feestje fel te betogen dat er microchips in vaccins zitten.
6. Gedrag dat ongemak veroorzaakt
Wie de kleine sociale regels die we volgen, schendt, valt op en roept irritatie op. Bijvoorbeeld: Iemand gaat, in een bijna lege bus, vlak naast je gaat zitten.
7. Overtreden van morele normen
Grensoverschrijdend gedrag dat ingaat tegen de morele regels. Bijvoorbeeld: Iemand die in alleen zijn zwembroek naar de supermarkt gaat, of zomaar een ander aanraakt.
Gratis Leertraject
Wil je meer weten over wat (ab)normaal is en handvatten hoe je cliënten vanuit een normaliserend perspectief kunt bejegenen? In 2026 is het leertraject Inleiding Psychopathologie een jaar lang gratis toegankelijk voor iedereen - dus ook voor niet-leden van GGZ Ecademy. Klik op de link in de Verdieping om er meer over te lezen.
