Euthanasie bij mensen met psychisch lijden blijft een onderwerp dat veel discussie oproept. De afgelopen jaren ging het debat vooral over de kleine groep jonge mensen met ernstig psychisch lijden die een euthanasieverzoek doen.
Afweging
Daarbij staan fundamentele vragen centraal. Hoe weeg je het recht op zelfbeschikking af tegen de plicht om kwetsbare mensen te beschermen? Wanneer is psychisch lijden écht uitzichtloos? En in hoeverre kunnen vooral jonge mensen een weloverwogen beslissing nemen over het beëindigen van hun leven?
Voorstanders
Voorstanders vinden dat ook mensen met psychisch lijden recht hebben op dezelfde mogelijkheden als mensen met een lichamelijke aandoening. Als sprake is van uitzichtloos en ondraaglijk lijden én een vrijwillig en weloverwogen verzoek, biedt de Nederlandse euthanasiewet daarvoor ruimte. Volgens hen mag de aard van het lijden geen verschil maken wanneer alle redelijke behandelmogelijkheden zijn uitgeput.
Tegenstanders
Tegenstanders plaatsen daar kanttekeningen bij, met name als het gaat om jongeren. Zij wijzen erop dat de hersenen zich doorgaans tot ongeveer het 25e levensjaar blijven ontwikkelen. Daardoor kan het lastiger zijn om de wilsbekwaamheid zorgvuldig vast te stellen. Ook zouden jongeren gevoeliger kunnen zijn voor invloeden uit hun omgeving, zoals sociale media of leeftijdgenoten. Dit kan ertoe leiden dat euthanasie als enige uitweg wordt gezien, terwijl andere mogelijkheden onvoldoende worden onderzocht.
Wijziging in richtlijn
Om de besluitvorming nog zorgvuldiger te maken, is de richtlijn 'Levensbeëindiging op verzoek bij psychisch lijden' onlangs herzien. Een belangrijke wijziging is dat de tweede, onafhankelijke arts niet alleen een eigen beoordeling uitvoert, maar ook de psychiater die het euthanasieverzoek wil honoreren kritisch bevraagt over de afwegingen die aan dat oordeel ten grondslag liggen. Daarnaast organiseert deze arts een multidisciplinair overleg, waarin ook andere deskundigen, zoals een klinisch psycholoog of psychotherapeut, kunnen meedenken. Daarmee moet de beoordeling vanuit meerdere professionele perspectieven plaatsvinden en wordt de zorgvuldigheid verder versterkt.
Wat betekent dit voor de ggz-professional?
- Wees op de hoogte van de herziene richtlijn en de aangescherpte eisen rond de beoordeling van euthanasieverzoeken.
- Besef dat een euthanasieverzoek altijd vraagt om een zorgvuldige, multidisciplinaire afweging.
- Ga open en zonder oordeel in gesprek over doodswensen; een verzoek om euthanasie vraagt om zorgvuldig onderzoek naar de achterliggende betekenis.
- Weet waar je terecht kunt voor consultatie of ondersteuning wanneer je in de praktijk met een euthanasieverzoek wordt geconfronteerd.
- Blijf oog houden voor zowel autonomie als bescherming: beide waarden vragen om een zorgvuldige professionele afweging.