Dit artikel is geen oproep om geneesmiddelen of wetenschap te wantrouwen, maar om als ggz-professional bewust kritisch te blijven op de invloed van commerciële belangen op onderzoek, scholing en behandelkeuzes.
Farmaceuten als Pfizer, J&J, Eli Lilly, BMS, AstraZeneca, GSK en vele anderen waren betrokken bij systematische omkopingspraktijken. Dat is de conclusie van een nieuwe studie onder leiding van Jillian Kohler van de Universiteit van Toronto in Canada, gepubliceerd in het Journal of Law, Medicine & Ethics. Volgens Kohler werd omkoping vaak goedgekeurd door hooggeplaatste managers en omvatte het complexe bedrijfsstructuren zoals dochterondernemingen, lege vennootschappen en externe leveranciers om deze praktijken legitiem te laten lijken.
Illegale marketing
De corruptie van de farmaceutische industrie binnen de psychiatrie en geneeskunde is een goed gedocumenteerd probleem. Een studie uit 2012 wees uit dat bedrijfsdelicten gepleegd door de farmaceutische industrie 'veelvoorkomend, ernstig en herhaaldelijk' zijn. Deze studie onderzocht gevallen van illegale marketing van geneesmiddelen voor off-label gebruik, (dat is gebruik van medicijnen voor een andere aandoening dan waarvoor die bedoeld is) verkeerde voorstelling van onderzoeksresultaten, het verbergen van schade veroorzaakt door producten van de industrie.
Smeergelden
Een andere studie concludeerde dat het merendeel van de betalingen van de farmaceutische industrie aan artsen waarschijnlijk illegale smeergelden betreft. Onderzoek heeft ook aangetoond dat bedrijfsbeleid grotendeels ineffectief is in het veranderen van de corrupte praktijken in de farmaceutische industrie, vooral wanneer de winst uit deze misdrijven de straffen ver overstijgt.
Negatieve impact
Eerder onderzoek van Kohler toonde aan dat omkoping en illegale betalingen door de farmaceutische industrie een aanzienlijke negatieve impact hebben op de volksgezondheid. Dit omvat het verstoren van prioriteiten in de gezondheidszorg, misbruik van middelen, het bevorderen van slechte medicijnkeuzes, hogere kosten, onnodige behandelingen, het afnemen van het publieke vertrouwen in zorginstellingen en slechtere patiëntuitkomsten als gevolg van beslissingen in de gezondheidszorg die worden gedreven door winst in plaats van door de behoeften van de patiënt. (Dit alles staat nog los van de goed gedocumenteerde praktijk dat veel onderzoek naar de effecten van psychofarmaca door de farmaceuten is gemanipuleerd).
Antidepressivum
Een klokkenluider onthulde dat Forest Pharmaceuticals een hoofdonderzoeker in de STAR*D-studie, destijds de grootste studie naar de werkzaamheid van antidepressiva, had omgekocht. Dit leidde tot een overschatting van de effectiviteit van Celexa, een antidepressivum geproduceerd door datzelfde Forest Pharmaceuticals, waardoor patiënten waarschijnlijk werden blootgesteld aan een minder effectief, mogelijk schadelijk medicijn.
Meer recepten
Bedrijven gebruikten vervalst of gemanipuleerd klinisch onderzoek om geld te sluizen naar artsen die ze hadden omgekocht om meer van hun producten voor te schrijven, waarbij deze omkoping werd vermomd als betalingen voor onderzoek. Sommige bedrijven boden distributeurs forse kortingen en kredieten aan, die het overtollige kapitaal vervolgens gebruikten om zorgprofessionals om te kopen om meer recepten uit te schrijven. Omkoping werd vaak vermomd als advieskosten, spreekvergoedingen en liefdadigheidsdonaties.
Wat heb je als ggz-professionals aan deze informatie?
- Wees kritisch op de bron van evidence
Niet alle wetenschappelijke literatuur is even onafhankelijk. Kijk niet alleen naar conclusies, maar ook naar financiering, auteursbelangen en onderzoeksopzet.
- Besef dat marketing soms vermomd kan zijn als wetenschap
Nascholingen, sprekersvergoedingen, adviesraden en gesponsord onderzoek kunnen invloed hebben op voorschrijfgedrag. Vraag jezelf af: zou ik dezelfde keuze maken zonder deze informatiebron?
- Blijf patiëntgericht in behandelkeuzes
Laat medicatiekeuzes primair afhangen van behoeften, voorkeuren en uitkomsten voor de patiënt, niet van trends, marketing of reputatie van een middel.
- Wees alert op overschatte effectiviteit en onderschatte risico's
Sommige studies blijken achteraf een te positief beeld van een geneesmiddel te hebben gegeven. Zoek waar mogelijk naar onafhankelijke reviews, meta-analyses en richtlijnen.
- Bespreek onzekerheden open met patiënten
Transparantie over wat we wel en niet weten kan het vertrouwen versterken. Zeker in de ggz, waar bewijs soms minder eenduidig is dan gepresenteerd wordt.
- Zie belangenverstrengeling als een kwaliteitsvraagstuk
Het gaat niet alleen om ethiek, maar ook om kwaliteit van zorg, doelmatige inzet van middelen en betere patiëntuitkomsten.
Bron: Kohler, J., Khan, A., & Bowra, A. (2026). Bribery and the Global Pharmaceutical Industry: An exploration of patterns and penalties in the Organisation for Economic Cooperation and Development Reports. Journal of Law, Medicine & Ethics, 1–11.